1. Ana Sayfa
  2. Gezegen Bilimi
  3. Güneş Sistemi: Merkür Hakkında Ne Biliyoruz?

Güneş Sistemi: Merkür Hakkında Ne Biliyoruz?

Gelişmiş Renkli Merkür Haritası

Merkür, Güneş Sistemi içerisinde en küçük ve uzaklık sıralamasına göre yıldızımıza en yakın gezegendir. Gökyüzünde çıplak gözle gözlemleyebildiğimiz 5 gezegenden biri olan Merkür, sistemimiz içerisinde bulunan Venüs, Dünya ve Mars gibi kayalık bir gezegendir. Merkür, yıldızımız Güneş’e en yakın konumunda 47 milyon kilometre ve en uzak konumundaysa ortalama 70 kilometre mesafededir.

Merkür’ün, gezegenimiz Dünya’ya en yakın gezegen konumundadır. Evet, yanlış duymadınız. Merkür ve Dünya arasında Venüs adında bir gezegen olmasına rağmen bize en yakın gezegen Merkür’dür. Ancak bu çoğunlukladır. Bazen Venüs gezegeni de Merkür’den yakın olabilmektedir.
Venüs ve Dünya arasındaki mesafe, iki gezegenin yörüngelerinde nerede olduğuna bağlı olarak değişir. En yakınlarında, aralarındaki boşluk 38 milyon kilometre ve en uzaklarında 261 milyon kilometredir.
İki gezegenin yörünge konumuna göre değişir. Ortalama yaklaşık 26 milyon mil ve en yakını yaklaşık 24 milyon mildir. Merkür, Dünya’dan ortalama 48 milyon mil (77 milyon km) uzaklıktadır. Merkür’den Dünya’ya olan mesafe, her iki gezegen de Güneş’in etrafında döndüğü için büyük ölçüde değişir. En yakın yaklaşımında Merkür, Dünya’dan yaklaşık 77 milyon kilometre (48 milyon mil); en uzak noktasında, yaklaşık 222 milyon kilometre (138 milyon mil). Bunu yazarken (13 Ekim 2007), Merkür sadece on gün sonra aşağı kavuşumda olacağından, mesafe aralığın alt ucuna daha yakın. Merkür, yörüngesindeki en yakın noktada, Dünya’dan yaklaşık 57 milyon mil uzaklıktadır.

Merkür’ün yörüngesi Güneş’e o kadar yakındır ki yerden görmek zordur . Bu, bazı erken gökbilimcilerin neden gezegeni hiç görmediklerini açıklıyor. Dünya’dan bakıldığında, Merkür gökyüzünde Güneş’ten asla uzak değildir. Güneşin parlaması nedeniyle, sadece alacakaranlıkta görülebilmektedir.
Timocharis, MÖ 265’te Merkür’ün ilk kaydedilen gözlemini yaptı. Merkür’ü inceleyen diğer erken dönem astronomlar arasında gezegenin yörüngesini inceleyen Zupus (1639) da bulunmaktadır. Gezegenin yüzeyindeki özellikleri Dünya’dan ayırt etmek çok zor olduğu için, bilim adamlarının gezegenin ekseni üzerindeki doğru gün uzunluğu oranını (59 Dünya günü) belirlemeleri 1960’lara kadar değildi. Bu aynı zamanda Merkür’ün gün uzunluğu ile yıl uzunluğunun aynı olduğunu gösterdi.

Merkür’ün Adı Nereden Geliyor?

Çıplak gözle görülebilen beş klasik gezegenden biri olan Merkür, adını hızlı ayaklı Roma haberci tanrısından almıştır.

Merkür Hakkında Bildiklerimiz

Merkür’ün Oluşumu

Merkür, Güneş Sistemi’nin artık oturması ile 4.6 milyar yıl önce oluştuğu düşünülmektedir. Tıpkı sistemimizde diğer gezegenlerin oluşması gibi Mars, Güneş rüzgarları ile beraber yakın bölgeden hafif elementleri sürükledi ve daha ağır elementler kaldı. Bu parçacıklar, kütleçekimi etkisi altında bir araya gelerek gezegenin oluşmasını sağladı.

Uzaklık Boyut ve Kütle

Merkür’ün konumuzun başında da söylediğimiz gibi Güneş’e olan uzaklığı yaklaşık en yakın konumunda 47 milyon kilometre ve en uzak konumundaysa ortalama 70 kilometre mesafededir. Merkür 3.3 x 10 23 kilogramlık bir kütleye sahiptir. Bunun yanı sıra Merkür’ün çapı, 4.879,4 km’dir.

Merkür, sistemimiz içerisinde gaz devlerini bir kenara bırakacak olursak karasal tip sınıfında bulunan en küçük gezegendir. Gaz devlerinin zaten karasal tipte bulunan gezegenlerden büyük olduğunu sanırım hepimiz artık biliyoruz. 2.439,7 km yarı çapa sahip olan Merkür’ün hacmi ise 6.083 x 10 10 kilometreküplük bir hacme sahip olup bu, Dünya’nın hacminin sadece % 5,4’ü kadardır.

Merkür’ün yüzey alanı 74.800.000 km²’dir. Bu gezegenin yoğunluğu 5,43 g/cm³ olup, Dünya’dan sonra en yoğun gezegen konumundadır. Bunu sistemimize kıyasladığımızda ise en yoğun ikinci gezegendir.

Yörünge ve Dönüş

Merkür’de bir gün 58.65 Dünya günüdür. Ayrıca Merkür’de bir yıl kavramı ise 88 Dünya gününe eşittir. Merkür gezegeni yıldızımız Güneş etrafında bir tam turunu ortalama olarak 47 kilometre hızla hareket etmektedir.

Merkür’ün Yapısı

Merkür, üç ana katmanı olan karasal tipte bir gezegendir. Gezegenin yarıçapının yaklaşık yüzde 85’i olan yaklaşık 1.289 mil (2,074 kilometre) yarıçaplı büyük bir metalik çekirdeğe sahiptir. Bu üç katman çekirdek, manto ve kabuk. Merkür’ün kabuğunun tektonik plakaları yoktur ve demir çekirdeği muazzamdır, gezegen yarıçapının bahsettiğimiz gibi %85’ini oluştururken, Dünya’nın iç ve dış çekirdeği yaklaşık %55’ini oluşturmaktadır.

Çekirdeğin olağandışı boyutu nedeniyle, Merkür’ün küçülmesine neden olarak genel boyutunu etkiler. Demir çekirdek yavaş yavaş soğudu ve yaklaşık 4,5 milyar yıl boyunca büzüldü. Bunu yaparak yüzeyi içe doğru çekmiş ve böylece gezegenin boyutunu 1 – 7 km veya 4 mil arasında küçültmüştür.

Gezegen, yüksek yoğunluğuna yol açan yaklaşık %70 metalik ve %30 silikat malzemeden oluşur ve bu nedenle onu en yoğun ikinci gezegen olarak yerleştirir. Yerçekimi sıkıştırmasının etkileri hem Merkür’den hem de Dünya’dan çıkarılacak olsaydı, Merkür’ün en yoğun olarak ilk sırayı alacağına inanılıyor.

Bu yoğunluk aynı zamanda çekirdeğinin çok büyük ve demir açısından zengin olduğunu gösterir. Merkür’ün kabuğunun yaklaşık 35 km veya 22 mil kalınlığında olduğu tahmin edilmektedir.

Merkür’ün İklimi

Merkür’ün küçük boyutu ve aşırı sıcaklığı nedeniyle üzerine konuşulacak bir atmosferi yoktur. Ama, hidrojen, helyum, oksijen, sodyum, kalsiyum, potasyum ve su buharından oluşan, yaklaşık 10-14 bar’lık basınç seviyesine sahip, yumuşak ve değişken bir ekzosfere sahiptir. Bu ekzosferin, Güneş’ten yakalanan parçacıklardan ve bunun yanı sıra volkanik gazlardan oluştuğuna inanılıyor.

Merkür’ün atmosferinin olmaması sebebiyle gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı oldukça fazladır.

Merkür’ün Güneş’ten uzaklığı, en yakın zamanında 46 milyon km ve en uzak zamanında ise 70 milyon km’dir. Bu yakınlığa rağmen gece ile gündüz arası sıcaklık farkı bakımından ilk sıradadır. Sonuç olarak, Merkür’ün Güneş’e bakan tarafı 427 ° C sıcaklığa ulaşıyorken, gölgede kalan taraf ise -173 ° C sıcaklığa kadar inebilir.

Merkür’ün Uyduları Var Mı?

Merkür’ün herhangi bir uydusu yoktur. Uydu, bir gezegenin ya da başka bir uydunun etrafında belirli bir yörüngede dönen gök cisimlerine denmektedir. Bu bağlamda baktığımızda bu gezegenin herhangi bir uydusu bulunmamaktadır. Bunun yanı sıra Merkür gibi bir gezegenin uydusu olması pek beklenmemektedir. Çünkü devasa kütleye sahip yıldızımızın yakın yörüngesinde dönmektedir.

Herhangi bir uyduyu dışarıdan yakalaması durumunu düşünürsek yıldızımızın kütle çekiminin baskınlığıyla Güneş’e doğru çekilecek ve zamanla içine bu uyduyu parçalayarak içine alacaktı.

Merkür’ün Halkaları Var Mı?

Merkür’ün halkaları bulunmamaktadır. Bilim adamlarının bir gezegenin halka alabileceğini düşünmesinin iki yolu vardır. Birincisi Satürn, Jüpiter, Uranüs ve Neptün’ün etrafındaki buzlu halkalardır. Bilim adamları, Satürn’ün halkalarının, Satürn’ün yerçekimi altında ezilen buzlu bir nesneden veya aydan geldiğini ve halkaları haline geldiğini düşünüyor. Ayrıca, Güneş Sistemi oluştuğunda halka malzemesinin yerinde oluşmuş olması da mümkündür. Enceladus gibi Satürn’ün bazı uydularının halkalara taze malzeme püskürtmeye devam ettiğini de biliyoruz.

Ne yazık ki, Merkür’ün asla böyle yüzükler alamazdı. Bunun nedeni Güneş’e çok yakın olmasıdır. Güçlü güneş rüzgarları Güneş’ten patlar ve Merkür’ün etrafındaki buzlu halkaları eritir ve yok eder. Aslında buz, gölgede saklanmadıkça veya Dünya’daki gibi bir atmosfer tarafından korunmadıkça, Güneş’e asteroit kuşağından daha yakın olamaz.

Bir halkanın oluşmasının ikinci yolu, bir asteroidin veya ayın bir gezegene çok yaklaşması ve yerçekimi tarafından parçalanmasıdır. Birkaç milyon yıl boyunca bu ezilmiş asteroit, parçalar nihayet gezegenin üzerine düşene kadar Merkür’ün etrafında bir halka olarak görünecekti. Gökbilimciler, Mars uydusu Phobos’un sonunda bu kaderi yaşayacağını, Mars’ın yerçekimi tarafından parçalanacağını ve bir süre halka oluşturacağını tahmin ediyor.

Merkür’ün hiç uydusu yok ve onunla etkileşime girebilecek çok fazla asteroit yok, bu yüzden asla bir halka alamayabilecek – ama belki bir gün. Kesin olan bir şey var ki, bugün Merkür halkası yok.

Ancak bu söylediğimiz gibi kesin bir olasılık değildir, çünkü ikinci yolda dahi yıldıza yakın bir konumda yer aldığı için baskın kütle çekimi ile yıldızımız bunu engelleyebilme olasılığı çok yüksektir.

Bize Katılın!
Yeni yazılarımızdan, etkinliklerden ve her şeyden ilk siz haberdar olun.