1. Ana Sayfa
  2. Astronomi
  3. Ötegezegen Keşfi Nasıl Yapılır ve Biz Bu Gezegenlerin Özelliklerini Nasıl Bilebiliyoruz?

Ötegezegen Keşfi Nasıl Yapılır ve Biz Bu Gezegenlerin Özelliklerini Nasıl Bilebiliyoruz?

featured

İnsanlık tarihinden bugüne birçok kişi ”Evren” hakkında düşündü ve fikirler ortaya attılar. Bilim ve Teknoloji’nin gelişmediği dönemlerde, insanlar her şeyin Dünya etrafında döndüğünü düşünüyorlardı. Zaman ilerledikçe bu bilginin yanlış olduğu onaylandı ve Dünya’nın, parlak, sıcak ve bir o kadar büyük Güneş’imizin etrafında döndüğü onaylandı. Peki ya bir başka gezegen olamaz mıydı?

İlk kez başka dünyalar olabileceğini öne süren kişi M.Ö. 341-270 yılları arasında yaşayan filozof Epikür’ idi. Zaman ilerledikçe gelişen insanoğlu, zamanla Güneş’in etrafında döndüklerini ve akabinde Dünya gibi birçok gezegen olabileceğini kabul ettiler. Nitekim kendini her geçen gün kendini yenileyerek ve düzelterek yoluna devam etmektedir. O dönemin özellikle bağnaz insanlarına rağmen.
İlk resmi gezegen keşfinden bugüne, binlerce gezegen keşfedilmiştir. Bilim İnsanları galaksimizde yaklaşık 1 trilyon ötegezegen olduğunu düşünmektedir. Biz bugün ötegezegen keşfi yaparken en sık kullanılan 5 yöntemi anlatacağız.

1 – Transit Yöntemi

Ötegezegen ararken sıkça kullanılan bir yöntem olan ”Transit Yöntemi” sayesinde, gezegenin yıldızı etrafında yaptığı hareketi saptayabiliyoruz. Gezegen, yıldızın etrafında dönerken bizim bakış doğrultumuzdan önüne geçtiğinde yıldızın bakış doğrultumuzda ki ilk ışığında bir düşüş meydana gelmektedir. Bu tıpkı yüzünüze vuran bir ışığın önünden kuş geçişine benzer. Bu yöntem faydalı bir yöntem olduğu için sadece Ötegezegen keşfinde kullanılmamaktadır.
Bu yöntem sayesinde keşfedilen bir gezegenin atmosfer birleşimi ve sıcaklığını belirlemekte de kullanılmaktadır.

2 – Radyal Hız Yöntemi

Bugün biliyoruz ki kütlesi olan cisimler uzay-zaman da bir bükülmeye yol açmaktadır. Elinizde tuttuğunuz telefondan bir papatyaya kadar. Gezegenin her ne kadar yıldızına göre düşük bir kütleye sahip olsa da hala iki taraflı bir kütle söz konusudur. Yıldız bu gezegenin bükülmesinden kaynaklı titreyecektir, ileri geri hareketler yüzünden yıldızın renginde ve parlaklığında değişmeler meydana gelmektedir. Bugüne kadar keşfedilen ötegezegenlerin dev olmasının nedeni de biraz daha budur. Zira gezegen ne kadar büyükse o derecede yalpalatır ve yıldızın gözlenen ışığına etkisi büyük olmaktadır. Bu da çok keşfedilmesini daha kolay hale getirmektedir.

3 – Kütleçekimsel Mikromercekleme Yöntemi

Bu yöntem Einstein’ın Genel Görelilik Teorisi’nde kullandığı bir araçtır, bu yöntemde; büyük bir kütleye yakın geçen ışık bükülmeye uğrar. Uzak bir yıldızdan gelen ışık, yakın bir yıldızın çevresinde bükülmeye uğrar. Nispeten o bükülmeye bir gezegeni varsa sağlayacaktır. Işık eğrisinde kendine özgü bir desen oluşturması bize keşfi bildirir.

4 – Direkt Görüntüleme Yöntemi (Koronograf)

Bir diğer keşif yöntemi direkt görüntülemedir. Bazı teleskoplarda mevcut olan koronograf sistemi, daha yakındaki cisimleri doğrudan gözlemleme imkanı sunmakadır. Bu teknoloji sayesinde koronograf, yıldızın ışığını bloke etmektedir.

5 – Astrometri Yöntemi

Astrometri, gökcisimlerinin konum ve hareketlerini inceleyen bir astronomi dalıdır. Radyal Hız Yöntemi’nde bulunan uzay zaman bükülmesiyle sallanarak ileri geri hareketler yapmasından bahsetmiştik, bu da o mantığa dayanan bir başka yöntemdir. Gezegeni yüzünden hareket eden yıldızı uzun süreli bir takiple konumsal olarak değişikleri not alabiliriz. Bu değişikliklerin saptanması sayesinde ötegezegen keşfi yapılabilmektedir. Bu yöntem astronominin en eski bilim dallarından olmasından ileri teknolojiler yoktur. Bu yüzden çok daha zordur.

Bir Ötegezegen keşfinde kullanılan yöntemleri öğrenmiş olduk, peki ya keşfedilen gezegenin fotoğrafını, o gezegenin bilgilerini nasıl öğreniyoruz?

Yaşanabilir bir gezegen bulmak en önemlisi, bir Ötegezegeni keşfettikten sonra buna bakmaktayız. Bugün kendi sistemimizde ki gezegenleri biliyoruz, çünkü bize yakın oldukları için gözlemleme şansımız çok daha yüksek ve artık gezegenlere üzerinde birçok teknoloji bulunan insansız robotlarlar (rover) gönderebiliyoruz.
Ötegezegenler için aynı durumu söylememiz pek de mümkün görünmemektedir. Çünkü bizden çok daha uzak oldukları için ne rover gönderebilir ne de teleskoplar aracılığı ile de detaylı analiz edebiliriz. Elbette ilk Ötegezegen yöntemimizde bahsettiğimiz gibi bazı gezegenlerin bu tarz bilgilerine ulaşmamız mümkündür. Bugün gösterilen Ötegezegen fotoğrafları sanatçılar tarafından gezegenin bir takım bilgilerine göre resmedilmektedir.

Bize Katılın!
Yeni yazılarımızdan, etkinliklerden ve her şeyden ilk siz haberdar olun.