1. Ana Sayfa
  2. Fizik
  3. Galaksilerin Kalbi: Süper Kütleli Karadelikler

Galaksilerin Kalbi: Süper Kütleli Karadelikler

featured

Her galaksinin olmasa da, birçok galaksinin merkezinde süper kütleli bir karadelik yatmaktadır. Süper kütleli karadelik oraya nasıl geldi veya türü nasıl evrildi?

Süper kütleli kara deliklerin arkadaşları var mı? Galaksi oluşumunun doğası, cevabın evet olduğunu ve aslında süper kütleli karadelik çiftlerinin evrende yaygın olması gerektiğini gösteriyor.
Galaksimizin merkezinde gizlenen Sgr A* adlı süper kütleli kara delik, Güneşimizin kütlesinin yaklaşık 4 milyon katı kadar bir kütleye sahiptir. Bir kara delik, yerçekiminin çok güçlü olduğu, ne parçacıkların ne de ışığın ondan kaçamadığı uzayda bir yerdir. Çevreleyen Sgr A* yoğun bir yıldız kümesidir. Bu yıldızların yörüngelerinin hassas ölçümleri, gökbilimcilerin bu süper kütleli kara deliğin varlığını doğrulamasını ve kütlesini ölçmesini sağladı . 20 yıldan fazla bir süredir bilim adamları, bu yıldızların süper kütleli kara delik etrafındaki yörüngelerini izliyorlar. Gördüklerimize dayanarak, eğer orada bir arkadaş varsa, yakınlarda Güneş’in en az 100.000 katı kütleye sahip ikinci bir kara delik olabileceğini gösteriyor.

Görüş hattı boyunca yıldızlararası toz nedeniyle Gökada merkezi, morötesi veya yumuşak X-ışını dalgaboyları ile görülemez. Gökada merkeziyle ilgili bilgiler; gama ışını, katı X-ışını, kızılötesi, alt-milimetre ve radyo dalgaları gözlemleriyle elde edilmektedir.

Gökada merkezinin koordinatlarını ilk bulan, 1918 yılında küresel yıldız kümeleriyle ilgili çalışmaları sırasında Harlow Shapley olmuştur. Ekvatoryal koordinat sistemi içinde bunlar: SA 17s45d40.04sn, DA -29° 00′ 28.1″ (J2000 dönemi).

Gerek merkezdeki sarmal yapının oluşumunu açıklayabilen, gerekse yüksek hızlı gaz ve tozu Gökada merkezi etrafında tutan bir şey olmalı, yapılan dinamik hesaplardan {\displaystyle 2×10^{6}}{\displaystyle 2x10^{6}} Güneş kütlesindeki bir cisim, bu gazın yıldızlararası uzaya uçup gitmesini engellediği ileri sürülmüştür. Bu da yoğun süper kütleli bir karadeliktir. Diğer birçok Gökadanın çekirdeklerinde de meydana gelen olağanüstü aktiviteyi keşfeden gökbilimciler, bu Gökadaların merkezlerinde süper kütleli bir karadeliğin olabileceğini söylemektedirler.

Gökadamızın merkezinde 511 Kev ve 1.8 Mev mertebesinde Gama enerjisinin geldiği tespit edilmiştir. Bu 1.8 Mev’lik Gama enerjisi Al26’nın bozulmasına karşılık gelmektedir. Al26 ağır bir elementtir ve süpernova patlaması sırasında meydana gelebilir. O halde Gökadamızın merkezinde bir süpernova patlaması olmuştur ve büyük bir olasılıkla patlama sonucunda da bir karadelik meydana gelmiştir.

Bununla birlikte son çalışmalara kadar birçok gökbilimci, Gökadamızın merkezinde süper kütleli bir karadeliğin olabileceği fikri ile uyum içinde değildi. Buna delil olarak, Gökada merkezinin kızılötesi bir görüntüsünü elde eden Avustralyalı gökbilimci Allen, süperkütleli bir karadeliğin varlığını gösteren bir şey görememişti.

2008 yılında Hawaii, Arizona ve Kaliforniya (Çok Uzun Bazlı Enterferometri) radyo teleskop bağlantılı çalışmaları sonucunda, Sagittarius A* çapı 0.3 AU (44 milyon kilometre) olarak hesaplandı.

Almanya’da Max Planc Enstitüsü’nden Alman bilim insanları, Şili’deki Avrupa Güney Gözlemevi’ni kullanarak, Gökada merkezindeki süper büyük kütleli kara deliğin varlığını doğruladılar. Bilim insanlarının Samanyolu’nun merkezinde dönen 28 yıldızın hareketini izleyerek yaptıkları gözlemde, kara deliğin Güneş’ten 4 milyon kez daha ağır olduğu tespit edildi.

Bize Katılın!
Yeni yazılarımızdan, etkinliklerden ve her şeyden ilk siz haberdar olun.